وقتی اینترنت قطع شد، چه تغییری در رفتار و روان مردم ایجاد شد؟

وقتی اینترنت بعد از حدود یک ماه دوباره وصل شد، خیلی‌ها منتظر یک حس ساده بودن: کمی آرامش بعد از این همه اتفاقاتی که علاوه بر قطعی اینترنت افتاد.

اما اتصال دوباره نه‌تنها آرامش نیاورد، بلکه اضطراب، بی‌قراری و بی‌اعتمادی را پررنگ‌تر کرد و سؤال اصلی اینجاست: در آن دوره‌ی قطعی، دقیقاً چه تغییری در روان و رفتار دیجیتال مردم اتفاق افتاد که هنوز هم ادامه دارد؟

۱۸ دی ۱۴۰۴؛ نقطه‌ی قطع یک عادت جمعی

در ۱۸ دی ۱۴۰۴، هم‌زمان با اعتراضات گسترده و وقایع تلخی که منجر به از دست رفتن جان ده‌ها هزار نفر از هم‌وطنان عزیزمون شد، دسترسی به اینترنت در بخش بزرگی از کشور برای حدود یک ماه با قطعی بی سابقه در جهان مواجه شد و این قطعی فقط «قطع اینترنت» نبود؛ بلکه قطع یک روتین روزمره بود که سال‌ها در زندگی مردم ریشه دوانده بود:

• ارتباط، خبر گرفتن، کار، آموزش، سرگرمی و حتی تخلیه‌ی روانی.

اینو بگم که ما تو این وبسایت نمیتونیم وارد این رویدادهای تلخی که برای هموطنامون افتاده بشیم، اما میتونیم از پیامد انسانی و روانی راجب قطعی اینترنت بگیم.

همدردی با خانواده‌هایی که تو اون روزها عزیزان خودشون رو از دست دادن، بخشی جدانشدنی و فراموش نشدنی از این روایت است؛ زیرا هیچ تحلیل روانی‌ای بدون درک این درد جمعی کامل نیست.

مغز انسان در نبود اتصال: چه اتفاقی می‌افتد؟

افزایش اضطراب ناشی از «عدم قطعیت اطلاعاتی»

از نظر روان‌شناسی، مغز انسان به شدت به پیش‌بینی‌پذیری وابسته است و وقتی جریان اطلاعات ناگهان قطع میشه، پدیده‌ای رخ میده که در علم روان‌شناسی به اون: Intolerance of Uncertainty (عدم تحمل ابهام) گفته میشه و در این وضعیت:

• فرد نمی‌داند چه خبر است

• نمی‌داند چه چیزی را باید باور کند

• نمی‌داند این وضعیت تا کی ادامه دارد

• مدام بدترین سناریو را در ذهنش مرور می‌کند

مطالعات نشون میده عدم تحمل ابهام مستقیماً با افزایش اضطراب، بی‌خوابی و افکار نشخوارگونه مرتبط است.

فروپاشی روتین‌های دیجیتال و احساس «بی‌قراری ذهنی»

چیزی که ما میدونیم اینه که اینترنت فقط ابزار نیست؛ ساختاردهنده‌ی زمان ذهنی انسان مدرن است. بسیاری از مردم:

• صبح با پیام‌ها روز را شروع میکردن

• آب و هوا رو با موبایلشون چک میکردن

• اخبار را در بازه‌های مشخص چک میکردن

• شب‌ها با محتوا ها ذهنشون رو تخلیه میکردن

• و کلی عادت دیگه که هر فردی مخصوص به سبک زندگی خودش داشته که مسلما نمیشه همه رو اینجا گفت

و قطع ناگهانی این چرخه، حالتی شبیه به Digital Withdrawal یا «سندروم ترک دیجیتال» ایجاد می‌کند؛ مفهومی که در مطالعات رفتار رسانه‌ای بررسی شده است.

نتیجه؟

• بی‌حوصلگی شدید

• پرخاشگری خفیف

• ناتوانی در تمرکز

• و احساس «چیزی سر جایش نیست»

بعد از وصل شدن اینترنت، چرا حال مردم بهتر نشد؟

مسلما یکی از دلایل اتفاقات دردناکی که منجر به از دست رفتن جون ده‌ها هزار نفر از هم‌وطنان عزیزمون هست که خودش به تنهایی حال مردم رو داغون کرد. اما ما تو این مقاله از زاویه دید علوم انسانی برای قطع شدن اینترنت میتونیم صحبت کنیم و از نگاه علوم انسانی، این وضعیت با مفهومی به نام: Broken Trust in Systems (شکست اعتماد سیستمی) توضیح داده میشه.

وقتی یک زیرساخت حیاتی (مثل اینترنت) ناگهان حذف میشه، حتی بازگشت اون هم الزاماً حس امنیت را برنمیگردونه و افراد ناخودآگاه با این فکر زندگی میکنن که «ممکنه دوباره قطع بشه» که این وضعیت باعث:

• چک‌کردن افراطی اخبار

• ترس از عقب ماندن (FOMO)

• و مصرف وسواس‌گونه‌ی محتوا

میشه.

اینترنت کند، ذهن خسته

حتی بعد از بازگشت اینترنت، اختلال‌ها، کندی‌ها و ناپایداری اتصال ادامه داشته این وضعیت از نظر شناختی باعث پدیده‌ای به نام: Cognitive Load Increase (افزایش بار شناختی) میشه.

یعنی مغز برای انجام کارهای ساده (ارسال پیام، باز شدن صفحه، تماس تصویری) انرژی بیشتری مصرف میکنه و سریع‌تر فرسوده میشه، که در نتیجه‌ باعث:

• خستگی زودهنگام

• کاهش صبر

• افت بهره‌وری

• و فشار روانی مزمن

کودکان؛ زخمی که هنوز دیده نشده!

بررسی‌های اولیه نشون میده کودکان و نوجوانان، بیشتر دچار اضطراب پنهان و اختلال در احساس امنیت شدن و این موضوع اون قدر مهمه که نیاز به بررسی جداگونه داره که در یک مقاله‌ی مستقل به آن خواهیم پرداخت.

نتیجه: اینترنت فقط تکنولوژی نیست و تجربه‌ی قطعی دی‌ماه ۱۴۰۴ به ما نشون داد که اینترنت:

• فقط ابزار ارتباط نیست

• فقط فناوری نیست

• بلکه بخشی از سلامت روان جمعی است

و هر اختلال در آن، مستقیماً ذهن، رفتار و احساسات جامعه رو تحت تأثیر قرار میده.

شما بگین که در اون دوره‌ی قطعی اینترنت، بیشترین تغییری که در رفتار یا حال روحی خودتون احساس کردین چه بود؟
اضطراب؟ خشم؟ بی‌خبری؟ یا شاید سکوتی عجیب؟

👇 تو کامنت‌ها بنویسید؛ تجربه‌ی شما بخشی از این حافظه‌ی جمعی است.